Uzorak izdanja stripova Zagor iz Hrvatske, Srbije i Severne Makedonije. Fotografija: Meta.mk, CC BY.

Ovu priču je prvobitno objavio by Meta.mk. Uređena verzija je ponovo objavljena ovde u skladu sa sporazumom o deljenju sadržaja između Globalnih glasova i Fondacije Metamorfozis.  Objavljeno 20. juna 2021. pre 5 godina

Ljubitelji stripova iz Italije i velikog dela Balkana, uključujući Tursku, proslavili su 60. godišnjicu serije stripova Zagor, koja je decenijama bila jedan od najpopularnijih stripova u južnoj Evropi. (Prevod teksta ispod: Filip Trescec (@FTrescec): Srećan 60. rođendan mom omiljenom liku iz stripa: Zagoru.
Zbog Zagora sam počeo da čitam stripove i moj život bi bio veoma drugačiji bez njega.

Jedva čekam da vidim šta mu budućnost sprema.#Zagor#stripovi)

Srećan 60. rođendan mom omiljenom liku iz stripa: Zagoru.
Zbog Zagora sam počeo da čitam stripove i moj život bi bio veoma drugačiji bez njega.

Jedva čekam da vidim šta mu budućnost sprema. #Zagor #comics pic.twitter.com/8KrOtKwiyC

— Filip Trescec (@FTrescec) 15. jun 2021.

Prvi broj Zagora objavljen je 15. juna 1961. godine od strane italijanske izdavačke kuće Sergio Bonelli Editore.

Stripove su prvobitno producirali Sergio Bonelli (1932-2011) pod svojim tadašnjim pseudonimom Gvido Nolita i ilustrator Galijeno Feri.

Tokom godina, 722 broja serije su falsifikovali desetine drugih pisaca i umetnika.

Feri je nacrtao većinu naslovnih strana za seriju stripova i postao legenda u zajednici fanova. HNjegova smrt 2016. godine izazvala je izliv tuge i počasti. Zagorovo oružje, kamena sekirica, dodato je na Ferijev pogrebni venac.

Glavni likovi stripa su mišićavi Amerikanac Zagor, čiji je nadimak skraćenica od indijanskog imena „Za-Gor Te-Naj” („Duh sa sekiricom”), i njegov nerazdvojni meksički pomoćnik Čiko.

Mogućnost da se Čikovo ime izgovori u potpunosti — Felipe Kajetano Lopez Martinez y Gonzales — bila je neka vrsta lozinke unutar fanatičke subkulture. Zagorovo pravo ime, Patrik Vajlding, pominjalo se samo u nekoliko izdanja.

Serija je prvobitno bila smeštena u vestern u prvoj polovini 19. veka. Zagorovo mesto radnje bio je zamišljeni region Darkvud, negde između Pensilvanije i Mičigena u današnjim Sjedinjenim Državama.

Međutim, Zagor je ubrzo počeo da zanemaruje žanrovske granice – navika koja je nesumnjivo doprinela dugovečnosti serije.

Inspiracija za zaplet crpena je od autora književnih klasika – Servantesa, DŽ. F. Kupera, Brema Stokera i DŽ. R. R. Tolkina, da nabrojimo samo neke. Zagorove stranice su takođe redovno osvrtale na savremene filmove i drugu pop kulturu.

Izdavačka kuća Boneli objavila je ovog meseca niz specijalnih izdanja klasičnih i novih Zagorovih brojeva povodom 60. godišnjice.

Veliki u Jugoslaviji i Turskoj

Dok je Jugoslavija bila komunistička zemlja, raskol Jugoslavije i Sovjetskog Saveza 1948. godine osigurao je da njeni građani uživaju u mnogo većem pristupu popularnoj kulturi sa Zapada – posebno iz susedne Italije – nego iz zemalja iza Gvozdene zavese.

Ovo se odnosilo na knjige i filmove, ali i na italijanske stripove, čiji su autori stekli kultnu slavu.

Prvi Zagorovi stripovi u Jugoslaviji objavljeni su 1968. godine i brzo su stekli široko priznanje zahvaljujući ugovoru o licenciranju između Bonelija i novosadske izdavačke kuće Dnevnik.

Redovan tiraž stripova Dnevnik bio je između 50.000 i 80.000, a neka izdanja su dostizala i do 200.000 na tržištu od 17-20 miliona Jugoslovena.

Do 1990. godine, Zagor, Čiko i drugi likovi iz serije bili su poznati kao članovi domaćinstva.

Nakon raspada Jugoslavije, nekoliko lokalnih izdavača u državama naslednicama nastavilo je da objavljuje Zagorove avanture. Najznačajniji među njima su Veseli četvrtak iz Srbije i Ludens iz Hrvatske, koji nastavljaju da objavljuju do danas, a stripovi se redovno distribuiraju drugim bivšim jugoslovenskim susedima.

Izdanja Zagora na lokalnim jezicima objavljena u Severnoj Makedoniji, na Kosovu i u Bosni i Hercegovini pokazala su se kratkotrajnijim.

Makedonska izdanja Zagora od strane Mega press 33 (2005), Varm Komiks (2009) i M-Komiks (2014-2018). Fotografija: Meta.mk, CC BY.

Tokom 1960-ih i 1970-ih, Zagor je objavljivan i u Turskoj, kao i u Grčkoj, Izraelu i Austriji.

Zagor je bio toliko popularan u Turskoj da je inspirisao dva igrana filma Zagor kara bela (Zagorove mračne nevolje) i Zagor kara korsan'in hazineleri (Zagor i blago crnog pirata), koji su se pojavili 1971. godine. Obožavaoci su oba filma učinili dostupnim na mreži.

Odstupanje od modela „Belog spasioca“?

Zagor jeste neka vrsta superheroja, ali osim neobično visokog nivoa kondicije i impresivne spretnosti, nema posebne moći. Kao takav, bliži je Fantomu, Tarzanu i Betmenu Lija Folka nego Supermenu ili Spajdermenu. Njegova životna misija je da se bori za pravdu, promoviše mir i brani nevine od ugnjetavanja.

Prvobitno namenjena tinejdžerskoj publici, stripčovi su vremenom počeli da se bave temama za odrasle.

Rasizam i ropstvo su grafički prikazani, a serija je redovno razmišljala o posledicama kolonijalnih genocida.

Загор во најголема мера е наивен, детски, клишеизиран и непремногу интелектуално изускувачки стрип серијал со многу абоминации, но во сите тие над 600 приказни има и такви 10-тина остварувања кои можеме со право да ги наречеме ремек дела на 9-та уметност. https://t.co/jlpLWymdB2

— Караџа Бошко (@karadza999) 15 jun 2021. godine

Zagor je uglavnom naivna, detinjasta, prepuna klišea i ne previše intelektualno izazovna serija stripova sa mnogim gnusobama. Ali među tih preko 600 priča, oko 10 se može smatrati remek-delima sekvencijalne umetnosti.

Likovi su evoluirali od stereotipa do slojevitijih ljudskih bića. Ovaj razvoj je bio posebno vidljiv kod ženskih likova.

Evolucija lika poznatog samo kao Plava Opasnost 1978. (brojevi 139-141) do Izabel Volf, sa sopstvenom pozadinskom pričom 2018. (brojevi 631-633). Izdanja Veseli četvrtak, Srbija. Fotografija: Meta.mk, CC BY.

Sam Zagor je donekle prešao iz „belog spasioca“ američkih Indijanaca, jer su pisci više posvetili sporednim likovima različitih etničkih grupa. 

Čiko je prerastao svoju početnu ulogu pompezne verzije Don Kihotovog Sanča Panse i počeo je da bude glavna tema brojeva.

Kao i sa Marvelovim univerzumom, virtuelni svet Zagora se ukrštao sa drugim Bonelijevim serijalima, kao što su Martin Misterija i Dragonero.

Poslednjih godina bilo je pokušaja da se Zagor promoviše na tržištu stripova u SAD.

Jedna mogućnost je sa DC superherojem Flešom.

Davide Gianfeliče, italijanski umetnik angažovan na tom projektu, delio je neke od panela na Twitteru (Neke stranice Fleša/Zagora.):

Neke stranice Fleša/Zagora. #dccomics #TheFlash #zagor #sergiobonelli pic.twitter.com/DFVITj2NrY

— Davide Gianfeliče (@DavideGianfe) 25. januar 2021.