Grčka i zastava SAD-a, preko Wikimedia Commons. Remiksovano od strane Globalnih glasova.

Tokom proteklih nekoliko godina, Grčka je prošla kroz veliku geopolitičku promenu. Nju pokreće ne samo parlamentarna diplomatija, već i tokovi TPG-a, ofšor veze, i rastuća ekspanzija i domet megaameričkih energetskih korporacija.

Glavni sektori ove transformacije su ojačani odnosi između Vašingtona i vlade Nove demokratije, koju predvodi premijer Kirijakos Micotakis, i sve dominantnija uloga EksonMobila u novoj grčkoj TPG mreži. Procenjuje se da je kompanija investirala između 50 i 100 miliona američkih dolara u istraživačke i energetske projekte, bliže se usklađujući sa strateškim interesima SAD u južnoj Evropi.

Ono što se javno predstavlja kao energetska diverzifikacija ili diplomatija, tvrde kritičari, jeste restrukturiranje grčke nezavisnosti koje povezuje zemlju bliže geopolitičkim interesima SAD na račun domaće autonomije.

Američki pritisak na TPG i grčka politička autonomija

Tokom prošle godine, rukovodioci američkog TPG-a, uključujući zvaničnike i sadašnje i prethodne administracije, i ministri energetike EU, tesno su sarađivali sa Atinom. Izjavili su da im je cilj jačanje regionalne energetske bezbednosti, ali u praksi SAD dodatno pozicioniraju Grčku kao ključnu kapiju za američki TPG u Evropu.

Planirani projekti bušenja i priobalni istraživački blokovi kompanije EksonMobil, posebno u Jonskom moru, daju kompaniji neviđeni uticaj na buduću proizvodnju gasa. Najnovijim sporazumima, EksonMobil će imati 60% kontrolnog udela u Bloku 2, što mu daje moć da utiče na razvoj, raspodelu profita i dugoročnu strategiju energetskih resursa.

Za Vašington, Grčka služi dvema osnovnim funkcijama: a zamenskom koridoru za ruski gas, posebno nakon sabotaže Severnog toka 1 i 2, i geopolitičkoj protivteži učvršćenom prisustvu Kine u luci Pirej preko COSCO (KOSKO ISPORUKA Lajns Ko., Ltd. je kineska kompanija za međunarodni kontejnerski transport i brodarstvo. To je podružnica KOSKO dostave, a njena matična kompanija je kineska državna kompanija KOSKO dostava.). Ova pozicija je ključni deo kineske inicijative „Pojas i put“ (BRI) i učinila je Pirej jednom od najvećih luka u Evropi.

Tržište tečnog prirodnog gasa (TPG) nakon rata u Ukrajini

Uvećana potražnja za TPG-om potiče prvenstveno od rata između Rusije i Ukrajine, koji je pomerio fokus Evrope na borbu za alternativama nakon što je Moskva obustavila isporuke gasovodom. Prema podacima Međunarodne agencije za energiju, najveći uvoznici TPG-a prošle godine bili su Kina, Japan i Evropa. S obzirom na to da je evropska ambicija da bude ispred u obezbeđivanju ugovora o TPG-u okrenuta ka američkoj obali Meksičkog zaliva, posebno Teksasu, jednom od najaktivnijih izvoznih regiona na svetu, jasno je da su SAD ključni igrač u ovom procesu. Grčka je iskoristila ovu priliku, plasirajući se kao strateško TPG čvorište koje povezuje osu Suec–Istočni Mediteran–Evropa.

Aleksandrupolis i Revitusa: okosnica novog energetskog poretka

Terminal za tečni prirodni gas (TPG) u Revitusi. Fotografija: Šupi, preko Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0.

Terminal za tečni prirodni gas (FSRU) u Aleksandrupolisu, koji je u funkciji od 2024. godine, glavni je pokretač projekta energetskog partnerstva između SAD i Grčke. Podržavaju ga i Vašington i Evropska unija; terminal uživa regulatorna izuzeća koja ističu njegovu političku težinu.

U međuvremenu, Revitusa, dugogodišnji grčki terminal za TPG, ostaje mesto uvoza u zemlju. Ako se drugi terminali, kao što su Dioriga blizu Korinta, Trakija, priobalni FSRU blizu Aleksandrupolisa u severnoj Grčkoj, Argo, predloženi projekat FSRU u Volosu i planirani FSRU za luku Solun, nastave sa radom, Grčka će efikasno postati kapija za TPG u jugoistočnoj Evropi, razvoj od kojeg će američke korporacije, posebno EksonMobil, imati najviše koristi.

Jedan od najboljih primera je nedavni ugovor of 2 milijarde dolara koji omogućava Ukrajini da uvozi američki TPG preko grčke infrastrukture, usmeravajući gas preko vertikalnog koridora do Bugarske, Rumunije, Mađarske, Moldavije i Ukrajine. Ovo označava Grčku kao jednu od prvih država EU koja direktno olakšava Vašingtonovu agendu za zamenu ruskog gasa na regionalnom nivou.

Širenje uticaja Vašingtona

Dolazak nove američke ambasadorke, Kimberli Gilfojl, signalizira nameru Vašingtona da dodatno pojača svoj uticaj na Grčku. Njeno imenovanje se poklapa sa naporima SAD da kanališu izvoz TPG preko grčkih luka, kao što je ranije pomenuto, uključujući Revitusu i Aleksandrupolis.

Od 2018. godine, američki izvođači radova u oblasti odbrane igraju sve istaknutiju ulogu u dobijanju pristupa grčkoj vojnoj infrastrukturi vrednoj više milijardi evra. Ovaj trend je izazvao rastuće nezadovoljstvo među grčkim građanima koji su zabrinuti zbog puzeće militarizacije. A ovo preusmeravanje, kako mnogi kritičari vide, jeste da Grčka postaje evroatlantsko energetsko čvorište sa operativnim čvorom za interese SAD i strateški osmišljenim otporom protiv Kine.

Kineska protivteža: COSCO i Pirej

Rivalstvo između SAD i Kine osvetljava sukob između dve nacije u grčkim lukama. Većinsko vlasništvo kompanije COSCO u luci Pirej učinilo je Peking jednim od najuticajnijih ekonomskih partnera Grčke. Tokom grčkih previranja u vezi sa dužničkom krizom, Peking je časno predstavio svoju podršku kao „pouzdanu“ kada su Evropa i Vašington ponudili štednju.

Iz Kine, Pirej i dalje igra ključnu ulogu u inicijativi „Jedan put i jedna strana“ kao snažno uporište. Za Vašington, s druge strane, to je jasna geopolitička ranjivost, koju SAD nastoje da nadoknade dubljim ugrađivanjem u grčki energetski, odbrambeni i infrastrukturni sektor. Grčka se nalazi dublje u konkurenciji između globalnih sila, što je čini značajnim područjem za geopolitičko preuzimanje moći.

Pitanje Elefsisa: Uticaj bez vlasništva

Iako su kružile glasine o tome da će luka Elefsina biti predata SAD, tvarnost je nijansiranija. Brodogradilište i lučki objekti su i dalje u grčkom vlasništvu, a njima upravlja brodogradilište ONEX Elefsis. Ali cela diskusija o učešću SAD je daleko od pogrešne. Američka međunarodna korporacija za finansiranje razvoja (DFC) izdala je zajam od 125 miliona dolara za modernizaciju brodogradilišta. Ovo se uglavnom vidi kao način da se SAD suprotstave kineskom uticaju u regionu.

Grčka u sredini

Uloga Grčke u Iekonomskom koridoru Indija-Bliski istok-Evropa (IMEEC) dodatno jača veze sa geopolitičkim strukturama koje podržavaju SAD, a među zemljama su čak i Izrael, Kipar i Velika Britanija. Ova rastuća mreža donosi izazove grčkom društvu: ko tačno najviše koristi od ove energetske promene: javnost ili strane korporacije?

Pitanja u vezi sa nivoom grčkog suvereniteta i trgovinom zemlje za geopolitički značaj izazvala bi opreznu reakciju mnogih. Lokalni grčki građani su istakli svoju zabrinutost zbog rastućih računa za energiju, sve veće sklonosti Grčke ka militarizaciji i sve jasnije zabrinutosti zbog stranih mešanja.

Zabrinutost je da li će Grčka postati zemlja na prvoj liniji fronta u suočavanju sa konkurencijom velikih sila. Ono što je postalo očigledno jeste da je grčki napor da integriše tečni prirodni gas više od energetske diplomatije; to je restrukturisanje grčkog geopolitičkog identiteta, oblikovanog ne samo u Atini već i u SAD i ključnim političkim akterima u EU.