Žena drži znak na kojem piše „Prestanite da nas ubijate“ tokom marša kojim se osuđuje nasilje nad ženama u Braziliji, glavnom gradu Brazila Fotografija: Marselo Kamargo/Agência Brasil. Poštena upotreba.

Tokom vikenda 6. i 7. novembra 2025. godine, hiljade Brazilaca izašlo je na ulice kako bi skrenuli pažnju na sve veći broj slučajeva nasilja nad ženama. Od tada, novi ciklus brutalnih priča okupirao je vesti. Među njima je bila i priča o ženi koja je iskočila iz automobila u pokretu nakon što ju je oteo i izbo bivši partner. Još jedna žena je ubijena, a njeno telo je pronađeno u kanti za smeće, sa vezanim rukama i nogama. Telo osamnaestogodišnje transrodne žene dovezao je u policijsku stanicu uslužni vozač koji je priznao da ju je ubio; odmah je pušten na slobodu. U drugom slučaju, dvadesetpetogodišnja žena je preminula nakon što je pretučena i pala sa 10. sprata zgrade — njen partner je uhapšen kao glavni osumnjičeni.

Broj slučajeva rodno zasnovanog nasilja je već neko vreme zabrinjavajući u zemlji, čak i uz zakone koji povećavaju kazne za napadače. Ali koji su razlozi za očigledan porast prijavljenih slučajeva? Da bi razumeli ovaj kontekst, Globalni glasovi su intervjuisali Izabelu Matosinjos, istraživačicu Brazilskog foruma za javnu bezbednost (Fórum Brasileiro de Segurança Pública).

Globalni glasovi (GG): U proteklih nekoliko nedelja, brazilske nacionalne vesti su bile ispunjene slučajevima nasilja nad ženama širom zemlje. Koje objašnjenje postoji ovoga trenutka?

Izabela Matosinjos (IM): O que estamos vendo nas últimas semanas não é exatamente um aumento súbito da violência, mas a convergência entre três fatores: números historicamente altos, maior visibilidade pública e casos recentes de extrema crueldade, que elevam a violência a uma potência muito alta.

A violência contra mulheres no Brasil não começou agora — ela já vinha se mantendo em patamares muito elevados. O que muda neste momento é que alguns casos se tornaram particularmente brutais e simbólicos, revelando com mais clareza a gravidade das dinâmicas de gênero que estruturam essa violência. Esses episódios chocam pela crueldade, pela repetição e pela sensação de que poderiam ter sido evitados.

Ao mesmo tempo, a sociedade está menos disposta a silenciar. Há maior mobilização social, mais atenção da imprensa e uma consciência crescente de que essas violências não são “casos isolados,” mas parte de um padrão estrutural. Por isso, muitos interpretam o momento como uma explosão, quando, na verdade, é a combinação de violência persistente em níveis altos, casos recentes de grande impacto emocional e uma intolerância social também crescente.

Em síntese, não estamos apenas diante de mais um ciclo de notícias sobre violência contra mulheres. Estamos diante de episódios que escancaram a brutalidade do problema e de uma sociedade que passou a reagir de maneira mais firme, exigindo respostas mais consistentes do Estado.

Izabela Matosinjos: Ono što vidimo poslednjih nedelja nije baš nagli porast nasilja, već povezanost između tri faktora: istorijski visokog broja, veće javne vidljivosti i nedavnih slučajeva sa ekstremnom okrutnošću, koji ovo nasilje podižu na veći potencijal.

Nasilje nad ženama u Brazilu nije počelo sada – ono se održava na veoma visokim nivoima. Ono što se sada menja jeste da su neki slučajevi postali posebno brutalni i simbolični, jasnije otkrivajući ozbiljnost rodne dinamike koja strukturira ovo nasilje. Ove epizode su šokantne zbog okrutnosti, ponavljanja i osećaja da su se mogle izbeći.

Istovremeno, društvo je mnogo manje spremno da ćuti. Postoji veća društvena mobilizacija, veća pažnja štampe i sve veća svest da ovo nasilje nije „izolovani slučajevi“, već deo strukturiranog obrasca. Stoga mnogi ljudi tumače ovaj trenutak kao eksploziju, kada je, zapravo, to kombinacija stalnog nasilja na visokim nivoima, nedavnih slučajeva sa ogromnim emocionalnim uticajem i takođe rastuće društvene netolerancije.

Ukratko, ne suočavamo se samo sa još jednim ciklusom vesti o nasilju nad ženama. Suočavamo se sa epizodama koje otkrivaju brutalnost ovog problema i društvo koje je počelo čvršće da reaguje na njega, zahtevajući doslednije odgovore od države.

GG: Prema najnovijem godišnjem izveštaju Brazilskog foruma za javnu bezbednost (FBSP), sa 1.492 femicida zabeleženih u 2024. godini, Brazil je dostigao najviši rekord od 2015. godine, kada je zakon o femicidu stupio na snagu. Kako možemo ovo da tumačimo?

IM: Esse é um indicador muito preocupante, porque mostra que, dez anos após a lei, ainda não conseguimos reduzir a mortalidade de mulheres por razões de gênero. O feminicídio é o ponto final de uma escalada de violências que começa muito antes, na violência psicológica, na ameaça, no controle, na violência sexual.

Os números recordes mostram que, apesar de termos avançado em legislação, ainda há fragilidades profundas na capacidade do Estado de prevenir, proteger e interromper o ciclo da violência antes que chegue ao extremo. Também revelam desigualdades estruturais de gênero que permanecem muito presentes no Brasil.

IM: Ovo je veoma zabrinjavajući pokazatelj, jer pokazuje da, 10 godina nakon donošenja zakona, još uvek nismo u mogućnosti da smanjimo smrtnost žena iz razloga povezanih sa polom. Femicid je poslednja tačka eskalacije nasilja koja je počela mnogo ranije, u psihološkom nasilju, pretnjama, kontroli, seksualnom nasilju.

Rekordni brojevi pokazuju da, uprkos napretku u zakonodavstvu, i dalje postoje duboke krhkosti u kapacitetu države da spreči, zaštiti i prekine ciklus nasilja pre nego što dođe do ekstrema. Takođe otkriva strukturne rodne nejednakosti koje su i dalje veoma prisutne u Brazilu.

GG: Deset godina kasnije, kako ocenjujete sprovođenje zakona od strane država? Da li možemo da vidimo nedovoljno prijavljivanje femicida, s obzirom na to da se ubistva takve vrste ne prepoznaju uvek kao takva?

IM: Sim. A aplicação da lei ainda é desigual entre os estados e há subnotificação relevante. Para que um crime seja tipificado como feminicídio, é necessário reconhecer a motivação de gênero e contextualizar aquele homicídio dentro de dinâmicas de violência prévia. Isso depende tanto de investigação quanto de formação adequada de quem registra, investiga e denuncia o caso.

Existem estados com boa classificação e estados onde homicídios de mulheres ainda entram apenas como “homicídio simples,” mesmo quando há evidências claras de que se trata de feminicídio. Em 2024, a nível Brasil, 40,3% dos homicídios femininos foram classificados como feminicídio. Em alguns estados, esse percentual é superior a 60%, o que pode indicar uma leitura dos casos com um olhar apurado para a violência de gênero, por parte das polícias. Em outros estados, o percentual não chega a 15%. Além da violência em si, estamos falando também de invisibilidade estatística, que compromete o planejamento de políticas públicas.

IM: Da. Zakon se ne primenjuje jednako u svim državama i postoji značajan nedovoljan broj prijava. Da bi se zločin klasifikovao kao femicid, neophodno je priznati rodni motiv i kontekstualizovati ga u dinamiku prethodnog nasilja. To zavisi od istrage, kao i od pravilnog obrazovanja onih koji registruju, istražuju i prijavljuju slučaj.

Postoje države sa dobrim ocenama i one gde se ubistva žena i dalje prijavljuju kao „jednostavna ubistva“, čak i kada postoje jasni dokazi o femicidu. U Brazilu je 2024. godine 40,3% ubistava žena prijavljeno kao femicid. U nekim državama, ovaj procenat je veći od 60%, što može ukazivati na precizno tumačenje slučajeva uz oštru analizu rodno zasnovanog nasilja od strane policije. U drugim državama, procenat ne dostiže 15%. Pored samog nasilja, govorimo o nevidljivosti u statistici, što ugrožava planiranje javnih politika.

GG: 2024. godine, novi zakon je femicid učinio samostalnim zločinom, povećavši kazne. Ipak, sada imamo ovaj zabrinjavajući scenario. Kako možemo da tumačimo ova dva faktora?

IM: O aumento de pena, por si só, não reduz feminicídio. Se reduzisse, seria muito simples de resolver o problema. Mas isso não acontece. A violência contra mulheres se alimenta de fragilidade institucional e normas sociais que toleram o machismo e o controle masculino.

Ou seja: sem políticas preventivas, sem rede de proteção estruturada, sem investigação rápida e sem medidas protetivas efetivas, a punição posterior tem impacto limitado.

A lei é importante, porque afinal ainda recorremos ao sistema penal para responsabilização de pessoas que cometem crimes, e porque ela passa a ideia de que nós, como Estado, não toleramos a violência de gênero. Mas ela atua no final do processo de violência. Para reduzir feminicídios, precisamos agir no começo – na violência psicológica, no controle, na ameaça, nos sinais que antecedem o crime para, assim, impedir a escalada da violência e o desfecho letal que é o feminicídio.

IM: Povećanje kazne, samo po sebi, ne smanjuje femicide. Kada bi to učinilo, bilo bi jednostavno rešiti problem. Ali to se ne dešava tako. Nasilje nad ženama proističe iz institucionalne krhkosti i društvenih normi koje tolerišu šovinizam i mušku kontrolu.

Značenje: bez preventivnih politika, bez strukturirane mreže zaštite, bez brze istrage i efikasnih zaštitnih mera, kažnjavanje nakon počinjenog zločina ima ograničen uticaj.

Zakon je važan, jer nam je i dalje potreban kazneni sistem da bi se odgovorni pozvali na odgovornost oni koji počine zločine, i zato što prenosi ideju da mi, kao država, ne tolerišemo rodno zasnovano nasilje. Ali deluje na kraju nasilnog procesa. Da bismo smanjili femicide, moramo delovati na početku — tokom psihološkog nasilja, kontrole, pretnje, na znake koji prethode zločinu, kako bismo zaustavili eskalaciju nasilja i smrtonosni ishod koji je femicid.

GG: Da li je moguće proceniti brojke iz 2025. u odnosu na one iz prethodne godine?

IM: Ainda é cedo para qualquer projeção, porque dependemos dos dados consolidados das polícias civis. A tendência dos últimos anos tem sido de estabilidade em patamares muito altos ou algum crescimento, e isso mostra que as políticas existentes não têm sido suficientes para conter a violência letal contra mulheres.

IM: Još je rano praviti bilo kakve projekcije, jer zavisimo od konsolidovanih podataka civilne policije u različitim državama. Trend poslednjih godina je bio stabilnost na veoma visokim nivoima ili sa izvesnim rastom, što pokazuje da postojeće politike nisu dovoljne da obuzdaju smrtonosno nasilje nad ženama.

GG: Natpis na protestu u Sao Paulu: „Femicid počinje u govoru“. Da li porast govora mržnje, u politici i preko uticajnih osoba, ima težinu u onome što sada vidimo u Brazilu?

IM: Sim, tem peso, e não é pequeno. O feminicídio não começa no dia do crime; ele começa nas hierarquias de gênero que estruturam a sociedade. Começa quando a violência psicológica é minimizada, quando o controle do parceiro é naturalizado como ciúme, quando piadas ou comentários degradantes sobre mulheres são tratados como humor.

Discursos públicos misóginos – especialmente vindos de figuras políticas – legitimam esse ambiente. Eles reforçam a ideia de que homens têm direito sobre corpos e decisões das mulheres, e enfraquecem esforços de prevenção. O discurso não mata sozinho, mas ele cria terreno fértil para que a violência aconteça e seja tolerada.

IM: Da, ima, i to nema malu težinu. Femicid ne počinje na dan zločina, već počinje u rodnim hijerarhijama koje strukturiraju društvo. Počinje kada se psihološko nasilje minimizira, kada se kontrola partnera normalizuje kao ljubomora, kada se šale ili ponižavajuće komentare o ženama vide kao humor.

Javni govori mržnje – posebno oni koji dolaze od javnih ličnosti – legitimišu ovo okruženje. Oni pojačavaju ideju da muškarci imaju pravo nad ženskim telima i odlukama, slabeći napore za prevenciju. Govor sam po sebi ne ubija, ali stvara plodno tlo koje omogućava da se nasilje dogodi i da bude tolerisano.

GG: Predsednik Luiz Inasio Lula da Silva i drugi poznati ljudi iz raznih oblasti govorili su o ulozi muškaraca u ovoj diskusiji. Posmatrajući podatke i stvarnost javnih politika, šta mislite o ovome?

IM: Trazer os homens para a discussão é imprescindível, porque a violência contra mulheres, via de regra, tem como autor um homem. O modo como formulamos os dados também importa. Quando dizemos “mais de 1.400 mulheres foram vítimas de feminicídio em 2024”, estamos descrevendo um fato. Mas quando dizemos “em 2024, homens mataram mais de 1.400 mulheres”, estamos apontando responsabilidade. Isso desloca o foco: do comportamento da vítima para a ação do agressor.

E a participação dos homens na prevenção passa por reconhecer que a violência não começa no tapa ou no soco: começa quando eu rio de uma piada machista, quando compartilho um vídeo íntimo sem consentimento, quando justifico o controle sobre a roupa, o corpo ou a liberdade de uma mulher. Sem envolvimento deles, não há mudança cultural duradoura.

IM: Uključivanje muškaraca u ovu diskusiju je neophodno, jer nasilje nad ženama, po pravilu, ima muškarce kao autore. Način na koji formulišemo podatke je takođe važan. Kada kažemo „preko 1.400 žena je bilo žrtve femicida 2024. godine“, opisujemo činjenicu. Ali kada kažemo „2024. godine muškarci su ubili preko 1.400 žena“, ukazujemo na odgovornost. To pomera fokus: sa ponašanja žrtava na delovanje napadača.

A uloga koju muškarci igraju u njegovom sprečavanju prolazi kroz priznavanje da nasilje ne počinje šamarom ili udarcem: počinje kada se smejem seksističkoj šali, kada delim intimni video bez pristanka, kada opravdavam kontrolu nad ženskom odećom, telom ili slobodom. Bez njihovog učešća nema trajnih kulturnih promena.

GG: Najnoviji godišnji izveštaj navodi da nasilje nad ženama ostaje veliki izazov za javne politike, posebno one javne bezbednosti. Koje su teškoće koje primećujete?

IM: No campo dos dados, enfrentamos desafios que começam na forma como as polícias civis registram as informações. O trabalho que fazemos no FBSP – de coletar, padronizar e tornar comparáveis os dados das 27 unidades da federação — já revela a dimensão do problema: os boletins de ocorrência nem sempre seguem um mesmo padrão e a qualidade do preenchimento é muito desigual.

Ainda assim, hoje conseguimos traçar um perfil mínimo das vítimas de feminicídio, como idade e raça, mas seria igualmente importante conhecer o perfil dos agressores — algo que, em teoria, deveria constar nos registros, especialmente porque a maior parte dos feminicídios ocorre no contexto de uma relação íntima de afeto. No entanto, esses campos são preenchidos de maneira muito precária ou simplesmente não são informados, o que impede análises mais precisas e a formulação de políticas focadas no agressor.

Outro exemplo de fragilidade é a tentativa de identificar quantas vítimas de feminicídio tinham uma Medida Protetiva de Urgência vigente no momento do óbito. Alguns estados não conseguiram fornecer a informação, ainda que este seja um dado crucial para entender falhas de proteção. Essas lacunas mostram que o país precisa qualificar não apenas a produção dos dados, mas também a capacidade institucional de integrá-los e usá-los como ferramenta de prevenção.

No campo da implementação das políticas públicas, o desafio é semelhante: a Medida Protetiva de Urgência, prevista pela lei Maria da Penha, é um recurso poderoso para evitar a escalada da violência, mas os feminicídios de mulheres que estavam sob MPU evidenciam falhas na fiscalização e no monitoramento. A proteção não se encerra na decisão judicial; ela depende de articulação entre polícia, Judiciário, assistência social e saúde, além de equipes com capacidade real de acompanhar o risco.

Somam-se a isso as fragilidades da rede de acolhimento – delegacias especializadas insuficientes, serviços de assistência sobrecarregados, falta de abrigos e equipes reduzidas. Quando a rede não funciona de forma coordenada, a responsabilidade pela própria proteção recai novamente sobre a mulher, o que é insustentável frente ao risco que ela enfrenta.

Em síntese, os principais obstáculos estão na qualidade e integração dos dados, na fiscalização das medidas protetivas e na capacidade do Estado de oferecer acolhimento e proteção contínua. Esses elementos são fundamentais para prevenir o feminicídio, mas ainda não estão plenamente consolidados no país.

IM: U oblasti podataka, suočavamo se sa izazovima koji počinju u načinu na koji civilna policija svake države registruje svoje podatke. Rad koji obavljamo u Forumu – od prikupljanja, do standardizacije i upoređivanja svih podataka iz 27 federalnih jedinica – već otkriva razmere problema: policijski zapisi ne prate uvek isti obrazac i kvalitet kompletiranih informacija je neujednačen.

Ipak, danas smo u mogućnosti da pratimo osnovni profil žrtava femicida, kao što su godine i rasa, ali bi bilo podjednako važno znati profile agresora, nešto što bi, teoretski, trebalo da se pojavi u evidenciji, posebno imajući u vidu da se većina femicida dešava u kontekstu intimne veze. Ipak, ova polja su popunjena tako nesigurno ili ostavljena prazna, što sprečava precizne analize i formulisanje politika usmerenih na napadača.

Još jedan primer slabosti je pokušaj da se utvrdi koliko je žrtava femicida imalo aktivnu Hitnu zaštitnu naredbu (HZN) kada su umrle. Neke države ne mogu da pruže ove informacije, čak i ako je to ključni faktor za razumevanje neuspeha u zaštiti. Ovi nedostaci pokazuju da zemlja treba da poboljša ne samo proizvedene podatke, već i institucionalne kapacitete da ih integriše i koristi kao sredstvo prevencije.

U oblasti sprovođenja javnih politika, izazov je sličan: Hitna zaštitna naredba, predviđena Zakonom Marije da Penje, je moćan resurs za sprečavanje eskalacije nasilja, ali femicidi žena pod HZN ističu propuste u nadzoru i praćenju. Zaštita se ne završava sudskom presudom; zavisi od saradnje između policije, pravosuđa, socijalnih službi i zdravstvenog sistema, zajedno sa timovima sa kapacitetom za procenu rizika.

Tome dodajte slabosti u mreži podrške – nedovoljno specijalizovanih policijskih stanica, preopterećene socijalne službe, nedostatak sigurnih kuća i smanjen broj osoblja. Kada mreža ne funkcioniše koordinirano, odgovornost za sopstvenu zaštitu pada na ženu, što nije održivo s obzirom na rizike sa kojima se suočava. U osnovi, glavne prepreke su u kvalitetu i integraciji podataka, u nadgledanju zaštitnih mera i u kapacitetu države da pruži podršku i zaštitu. Ovi elementi su fundamentalni za sprečavanje femicida, ali nisu u potpunosti konsolidovani u zemlji.

GG: A koji bi bio put za napredak i preokretanje ovog trenda od sada pa nadalje?

IM: O primeiro é fortalecer a prevenção, com políticas que atuem antes da violência escalar: educação para igualdade de gênero; formação de profissionais da escola; saúde e assistência para identificar sinais precoces e orientar caminhos de proteção. Sem prevenção, o Estado chega sempre tarde.

O segundo é garantir proteção rápida e eficaz às mulheres em situação de risco. Isso envolve qualificar a rede de acolhimento, ampliar abrigamento, e garantir que isso exista não só em grandes centros urbanos, mas que esteja espalhado em todo tipo de município no país. Passa também por monitorar o cumprimento de medidas protetivas e criar fluxos integrados entre rede de acolhimento, assistência e Justiça. A vida de muitas mulheres depende da agilidade dessa resposta.

O terceiro é aprimorar investigação e responsabilização. Delegacias especializadas, perícia disponível, análise de risco estruturada e equipes preparadas para lidar com violência de gênero são essenciais para romper ciclos de violência e reduzir impunidade.

Por fim, o país precisa investir em dados de qualidade, integrados e atualizados, capazes de orientar políticas públicas e monitorar resultados. Sem diagnóstico preciso, não há política eficaz. Reverter a tendência exige articulação intersetorial, financiamento estável e compromisso político contínuo. Não há solução simples, mas há um caminho possível que passa por fazer do enfrentamento à violência contra a mulher uma prioridade de Estado, não de governo.

IM: Pre svega, jačanje prevencije politikama koje deluju pre eskalacije nasilja; obrazovanje za rodnu ravnopravnost; obrazovanje stručnjaka u školama, zdravstvenim i socijalnim službama kako bi se identifikovali rani znaci i vodili putevima ka zaštiti. Bez prevencije, država uvek stiže prekasno.

Drugo, obezbeđivanje brze i efikasne zaštite ženama u riziku. To podrazumeva kvalifikovanje mreže podrške, proširenje ponuđenih skloništa i garantovanje da ona postoji ne samo u urbanim centrima, već i da se proširi po svim vrstama opština širom zemlje. Takođe podrazumeva praćenje poštovanja zaštitnih mera i stvaranje integrisanih tokova između podrške, pomoći i pravosudnog sistema. Životi mnogih žena zavise od brzine ovog odgovora.

Treće, poboljšanje istrage i odgovornosti. Specijalizovane policijske stanice, raspoloživa stručnost, analiza rizika u strukturama i timovi spremni za suočavanje sa rodno zasnovanim nasiljem su neophodni za prekidanje ciklusa nasilja i smanjenje nekažnjivosti.

Konačno, zemlja mora da investira u kvalitetne podatke, integrisane i ažurirane, sposobne da usmeravaju javne politike i prate rezultate. Bez precizne dijagnoze, nema ni efikasne politike. Preokretanje ovog trenda zahteva međusektorsku artikulaciju, stabilno finansiranje i kontinuiranu političku posvećenost. Ne postoji jednostavno rešenje, ali postoji mogući put koji uključuje da nasilje nad ženama postane državni, a ne vladin prioritet.